Home

  Versie 43, 1 juni  2022, zevende jaargang.

De website wordt geüpdatet op 1 september 2022.


De filosofie van het Holisme.


Complexe vraagstukken vragen om een nieuwe manier van denken.

In de huidige tijd zien we een groeiende versnippering van meningen en iedereen vindt zijn mening de enig juiste en dat zien we o.a. terug in ons parlement dat inmiddels bestaat uit 20 fracties. De versnippering van meningen zien we ook terug in debatten over de klimaatcrisis waardoor het oplossen van deze crisis maar moeizaam verloopt en van een crisis in een catastrofe dreigt te veranderen.


Een veelheid van partijen en meningen hoeft echter geen hindernis te vormen voor effectief en efficiënt handelen als we beseffen dat we als maatschappij hetzelfde zijn als een bos met verschillende bomen, namelijk een organisme waarin het accent niet ligt op de verschillende onderdelen maar op het dynamische proces tussen de verschillende onderdelen, waarbinnen een voortdurende wisselwerking en samenwerking plaats vindt om bedreigingen van buiten af te weren en elkaars groei en ontwikkeling te bevorderen.


De hele natuur, dus ook ons lichaam, is geen machine waarbinnen alles verloopt zoals in de ontwerpfase gepland, maar een organisme. Een machine is statisch, een organisme groeit en past zich voortdurend aan aan de verschillende omstandigheden. Binnen een organisme hangt alles met alles samen op een dynamische manier en kan een beperkte en schijnbaar efficiënte ingreep onvoorziene gevolgen hebben. Als voorbeeld kan worden genoemd het rooien van bomen en hagen rondom akkers om er een groot perceel van te maken. Dat levert op de korte termijn meer winst op doordat de werkzaamheden efficiënter kunnen verlopen, maar op de lange duur blijken de effecten desastreus. Er treedt erosie op en er verdwijnen insecten, vogels en biodiversiteit. Hieruit blijkt dat het benaderen van zaken vanuit één mening, één perspectief, ernstige gevolgen kan hebben.


De visie om de complexe werkelijkheid niet te beschouwen als een machine maar als een organisme heeft haar basis in de filosofie van het Holisme die werd ontwikkeld door de Zuid-Afrikaanse staatsman en filosoof Christiaan Smuts die leefde van 1870 tot 1950.


De complexe coronacrisis heeft ons geleerd dat deze alleen is op te lossen door zowel gezondheids-, economische, organisatorische als sociale en psychologische aspecten in samenhang te bekijken en te vertalen in maatregelen. Hopelijk hebben we hiervan geleerd en gaan we meer holistisch denken en handelen door vooral niet onze eigen mening centraal te stellen maar deze samen met andere meningen dienstbaar te maken aan de oplossing van de vele complexe problemen die om een dringende oplossing vragen.


Voor een verdere uitleg over de filosofie van het Holisme: zie hoofdstuk 1 van het boekje 'Een nieuwe manier van kijken, voelen denken: echt zien en weten'. Klik voor de tekst op onderstaande knop.

Column.


De drie R-en:

Rust, reinheid en regelmaat.

 

Door de gedwongen ‘rust’ van de coronacrisis had ik, nu de coronacrisis (voorlopig) lijkt te zijn bedwongen, gehoopt dat mensen veranderd waren en het alledaagse leven er wat rustiger zou uitzien. Het tegendeel blijkt het geval. De hectiek is op alle gebieden weer overal volop aanwezig. In de maand maart gaven we maar liefst 21% meer uit dan in maart 2020 en respectievelijk 39% en 26% meer uit in cafés en restaurants en 34% meer aan elektronica dan in april 2019. Ook gingen mensen in de meivakantie weer volop vliegen naar verre vakantiebestemmingen met of zonder klimaatschaamte. De gehoopte ontwenningsperiode heeft jammer genoeg niet gewerkt, integendeel we blijken nog steeds en misschien nog wel meer verslaafd te zijn aan consumptie en vertier.


In mijn verbazing en teleurstelling hierover moest ik terugdenken aan het motto van de drie R-en uit de vorige eeuw: ‘Rust, reinheid en regelmaat’, omdat juist deze basiselementen totaal ontbreken in de huidige leefsituatie van zowel kinderen als volwassen.


De drie R-en hebben hun oorsprong in de Notes on Nursing van de Britse verpleegkundige Florence Nightingale (1820-1910), de grondlegger van de moderne verpleegkunde. De drie R-en werden overgenomen in de aanbevelingen voor de opvoeding van baby’s en kinderen omdat ze hun positieve werking inmiddels niet alleen bewezen hadden in het herstel van zieken maar ook in het scheppen van een goed opvoedings- en leefklimaat voor onze groei en ontwikkeling als mens en maatschappij.


Rust.

Ons lichaam blijft lichamelijk en geestelijk gezond als we de natuurlijke ritmes volgen van slapen en waken en van het in- en uitademen en dus van een evenwichtige afwisseling van inspanning en ontspanning en van naar buiten gekeerd zijn en introspectie. Maar we zijn verslaafd aan alsmaar bezig zijn en aan de voortdurende stortvloed aan prikkels van geluiden en beelden, van reclames en influencers die ons irreële beelden voorschotelen waaraan we nooit kunnen voeldoen. Zoals alle verslavingen heeft deze verslaving tot gevolg dat we onrustig en gestrest worden als die prikkels er niet meer zijn. Is het dan verwonderlijk dat het aantal psychische klachten alsmaar toeneemt, mensen depressief en agressief worden en verslaafd raken aan alcohol en drugs. Op dit moment zijn er in Nederland ongeveer 1.8 miljoen mensen verslaafd aan of ander verslavend middel en hebben ongeveer 800.000 mensen een stemmingsstoornis.


Regelmaat.

Naast rust ontbreekt het veelal ook aan regelmaat en juist regelmaat is de basis voor rust. Een vast ritme aan activiteiten geeft structuur, houvast en rust, we hoeven niet elk moment bezig te zijn met wat we wanneer moeten doen en kunnen daardoor onze aandacht richten op waar we mee bezig zijn. De basis van regelmaat is de planning van de dagelijkse, wekelijkse en jaarlijkse activiteiten die belangrijk zijn voor het goed laten functioneren van onszelf, het gezin of de organisatie. Deze geplande regelmaat geeft niet alleen rust, maar zorgt er ook voor dat dingen gedaan worden die gedaan moeten worden om ons goed te laten functioneren.


Reinheid.

De derde R, reinheid, heeft in de huidige tijd niet alleen betrekking op het nemen van maatregelen om infecties te voorkomen en gezond te blijven, op het voorkomen van vervuiling van onze grond, lucht en water maar ook op het gezond houden van onze psyche, ons geestelijk welzijn. De huidige bedreigende vervuiling van lucht, grond en water krijgt gelukkig alle aandacht. Verwaarloosd wordt naar mijn mening de aandacht voor onze psychische hygiëne, voor datgene waar we ons in onze dromen en gedachten mee bezighouden. Is dat positief opbouwend voor onszelf en onze omgeving of negatief?

De essentie van leven is groei en ontwikkeling. Alles en iedereen wil groeien en bloeien. Onze opvattingen bepalen onze daden en onze daden hebben invloed op de kwaliteit van onze eigen groei en ontwikkeling en die van onze omgeving in de meest brede betekenis van het woord. Willen wij en de wereld gezond zijn en zich  in een positieve richting kunnen ontwikkelen, dan vereist dat een positieve en creatieve instelling, een positieve manier van denken en handelen. Negativisme, doemdenken, egoïsme, uitsluiting, uitbuiting, concurrentie, afgunst, hebzucht en alle andere vormen van vervuilend denken en handelen, horen daar niet bij.


De drie R-en van rust, reinheid en regelmaat klinken als een tegeltjeswijsheid uit vervlogen tijden, maar als we eerlijk zijn, bewijst de verslaving aan het tegenovergestelde dat we diep in onszelf ernaar verlangen, ze nodig hebben.

Florence Nightingale, 1820-1910,

 Brits verpleegkundige, sociaal hervormer, statistica en mystica.

Overpeinzing:


Symbolen van de dynamiek van het leven.

De spiraal.

 

Het leven draait als een spiraal, van binnen naar buiten en van buiten naar binnen, in cirkels, alsmaar verder naar nieuwe niveaus van ontwikkeling, om te worden wie we in het diepst van ons wezen zijn en willen worden.

 

Bekijken we de groei- en ontwikkelingsprocessen nauwkeurig dan zien we dat de groei echter niet lineair verloopt maar via stadia van dynamiek en stabiliteit. Een kind groeit niet elke dag een beetje, maar heeft groeistuipjes. In de stabiele periode bouwt het energie op voor de volgende groeistuip. In de natuur zien we dit verschijnsel bij bomen en planten. In de ‘rustperiode’ vormen zich de knoppen die door de warmte van de lente zich in korte tijd ontvouwen als een paraplu.

 

Het groeiproces is dan ook te vergelijken met een wenteltrap met bordessen. Na een aantal traptreden kunnen we even uitrusten en energie verzamelen voor het volgende deel van de wenteltrap. Na een aantal stijgingen bereiken we een nieuwe verdieping, een nieuwe ontwikkelingsstap.

De lemniscaat.


De lemniscaat is een heel oud symbool voor heel veel dingen:

 

  • Van het oneindige zonder begin en einde.
  • Van de alsmaar terugkerende beweging van bijvoorbeeld de seizoenen en andere alsmaar opeenvolgende gebeurtenissen en verschijnselen.
  • Het symbool geeft een richting, een beweging aan die, hoe vreemd ook, niet cyclische is, want nooit komt iets terug op dezelfde manier. Het is het symbool voor een construerende beweging en is verwant met de spiraal als symbool van de beweging naar alsmaar hoger.
  • Van alle zogenaamde tegenstellingen zoals boven en beneden, zwart en wit, licht en donker en blij en verdrietig. ‘Zogenaamd’ omdat deze tegenstellingen in wezen een twee-eenheid vormen. Immers hoe weten we wat vrijheid is als we niet hebben ervaren wat onvrijheid, gebondenheid is, wat liefde is zonder haat te hebben gevoeld, wat vrede is als we geen oorlog hebben ervaren. Tegenpolen verduidelijken elkaar en maken ons bewust van de eigenschappen van beide polen, waardoor we een keuze kunnen maken voor een van beiden. Haat maakt ons bewust van wat liefde is en dat bewustzijn kan ons stimuleren om voor de liefde te gaan.
  • Van de opeenvolging van onze levens. Immers de leerweg die ons leven is, is niet in één leven afgerond, zoals de eerste klas van de basisschool niet het einde is van onze totale schoolweg. We hebben vele levens nodig om een bepaald ontwikkelingniveau te bereiken en verder te kunnen gaan naar ‘de middelbare of hogere school van het leven’ hier op aarde of elders in de oneindige kosmos.
  • Van ‘Wat je zaait, zul, je oogsten’. Van oorzaak en gevolg.
  • Van evenwicht, harmonie en balans als we in staat zijn om in het snijpunt van de twee lussen te staan en we ons niet laten ‘meeslepen’ door de beweging naar de uitersten van onze gedachten en gevoelens.

Yin-Yang.

 

Het yin-yangsymbool is de Oud-Chinese voorstelling van de tegenstellingen, de dualiteiten die we overal om ons heen zien en tegenkomen. Yin en yang staan respectievelijk voor onder en boven, koud en warm, water en vuur, het vrouwelijke en mannelijke, de maan en de zon, zwart en wit, donker en licht, passief en actief, haat en liefde, stilstaan en bewegen.

 

De stip in het donkere en lichte gedeelte geeft aan dat tegenstellingen nooit absoluut zijn, zo hebben mannen ook iets vrouwelijks en vrouwen iets mannelijks.

 

De verstrengeling van het donkere en lichte gedeelte tot een bol geeft de twee-eenheid van yin en yang aan. Zo vullen het mannelijke en vrouwelijke elkaar aan, ze vormen samen een nieuwe en dynamische eenheid. Tussen de zogenaamde tegenstellingen vindt een voortdurend wisselwerking, een dynamisch proces plaats, zoals het proces tussen licht en donker bij de overgang van de dag naar de nacht de avondschemering voortbrengt en de overgang van de nacht naar de dag het ochtendgloren en zoals een donkere levensperiode vanwege bijvoorbeeld ziekte of verlies nieuwe inzichten, nieuw licht kan brengen.

 

Yin brengt yang voort en yang yin. Niets is absoluut. Er is een voordurende dynamiek tussen goed en kwaad, licht en donker, hemel en aarde. Leven is beweging, dynamiek, uitwisseling, verandering.

Teksten:


2 teksten over democratie.


'Plato beschouwde democratie niet als de beste bestuursvorm. Democratieën moeten de wil van het volk weerspiegelen. En we weten nu dat mensen uit zichzelf instinctief pijn vermijden en het geluk opzoeken. De vraag wordt dan wanneer mensen dat geluk bereiken. Het antwoord is dat het nooit genoeg is. Mensen voelen zich nooit echt veilig of tevreden. Hun verlangens groeien mee met de kwaliteit van de huidige omstandigheden. En tenslotte kunnen onze instituties onze verlangens niet meer bijhouden. En als onze instituties ons verlangen naar geluk niet meer kunnen bijhouden, dan kun je wel raden wat er gebeurt. Dan leggen mensen de schuld bij diezelfde instituties.

Plato zei dat democratieën onvermijdelijk tot moreel verval leiden. Als mensen steeds meer waarde hechten aan nepvrijheid, gaat het met hun waarden bergafwaarts en worden ze kinderlijk egoïstisch, wat er uiteindelijk toe leidt dat ze zich tegen het democratisch bestel keren. Mensen die hebben toegegeven aan kinderlijke waarden willen de macht niet meer delen. Ze willen niet langer om de tafel gaan zitten om te onderhandelen met andere groepen en andere religies, en ze zijn niet langer bereid pijn te verduren omwille van meer vrijheid en welvaart. Wat ze dan willen is een sterke leider die alles in één keer goedmaakt. Dan kiezen ze voor een tiran.'


Mark Manson, Alles is fucked: Een boek over hoop, pag. 234.

 

'Democratie bestaat bij de gratie van meningen die afwijken van de jouwe. Democratie betekent dat je sommige dingen opgeeft en er een veilige, gezonde gemeenschap voor terugkrijgt. Het betekent dat je compromissen sluit en accepteert, en dat je niet altijd en overal je zin krijgt. Met andere woorden: democratie vereist volwassen burgers met een sterk karakter.

Het is echter al tientallen jaren in toenemende mate zo dat mensen zich in hun fundamentele mensenrechten aangetast voelen als ze ook maar het kleinste beetje ongemak ervaren. Mensen willen vrij zijn om te zeggen wat ze willen, maar zijn niet bereid een mening te horen die ze ongemakkelijk of beledigend vinden. Ze willen ondernemingsvrijheid, maar willen geen belasting betalen om de instanties en wetgeving te ondersteunen die deze vrijheid mogelijk maken. Ze willen gelijkwaardigheid, maar dat dit betekent dat iedereen dezelfde mate van pijn en dezelfde mate van plezier ervaart vinden ze onacceptabel.

Je kunt geen vrijheid hebben zonder ongemak. Ontevredenheid hoort erbij. Want hoe vrijer een samenleving wordt, hoe meer iedere burger moet accepteren dat er meningen en manieren van leven zijn die niet de zijne zijn.

Met een goed functionerende democratie lopen de dingen minder vaak en minder erg in het honderd dan met een andere bestuursvorm. De woorden van Churchill zijn niet voor niets zo bekend: ‘Democratie is de slechtste bestuursvorm, met uitzondering van alle andere’.'


Mark Manson, Alles is fucked: Een boek over hoop, pag. 235-236.

Beelden van april en mei 2022:

Je kunt alle afbeeldingen op deze website vergroten door erop te klikken.

Schapen en lammetjes in het Geerendal in Valkenburg.

Mooie vormen tegen een blauwe lentelucht.

Vakwerkwoonhuis in Terziet in Zuid-Limburg.

Lijnenspel in de akkers in het Geerendaal in Valkeburg.

Licht- en kleurenspel in de lente.

Zicht op Chateau St. Gerlacht Valkenburg.

De runderen en kongingspaarden lusten blijkbaar geen boterbloemen.

De bevers zijn duidelijk aanwezig in het natuurgebied Ingendael in Valkenburg.

Als laatste fruitbloesem: de appelbloesem.

Bebouwing nabij Slavante in Maastricht.

Kunst en architectuur:

In het kader van het thema 'De filosofie van het Holisme' hierbij een aantal foto's van gebouwen die gebouwd zijn in de bouwstijl van de Organische architectuur waarvan de filosofie verwant is met de filosofie van het Holisme die de werkelijkheid niet beschouwt als een machine maar als een organisme waarbinnen de delen een functioneel en dynamisch geheel vormen.

Voor een uitgebreide geschiedenis van deze bijzonder bouwstijl en haar betekenis: zie het boekje 'Organische architectuur: Over de invloed van vormen' dat hieronder onder 'Nieuw uitgaven' wordt gepresenteerd.

Het Goetheanum in Dornach-Zwitserland, 1928.

Architect Rudolf Steiner.

Vakantiehuis Kindervallei in Valkeburg a/d Geul, 2007. Architect Friedensreich Hundertwasser.

De voormalige NMB-bank in Amsterdam, 1987. Architectenbureau Alberts & Van Huut.

Boeken:

Je kunt alle afbeeldingen op deze website vergroten door erop te klikken.

  Nieuw uitgaven:

Detail trappenhuis van het hoofdkantoor van de Gasuni in Groningen van het architectenbureau Alberts & Van Huut uit Amsterdam.Opening 1994.

Organische architectuur: Over de invloed van vormen.

 

De filosofie van de organische architectuur is verwant aan de filosofie van het Holisme die de werkelijkheid niet beschouwt als een machine maar als een organisme waarbinnen de delen een functioneel en dynamisch geheel vormen.

Het Holisme beschouwt de wereld en alles erop en er omheen in termen van verwevenheid en integratie. Mensen, dieren, bossen, tuinen en planten zijn organismen waarin een voortdurende wisselwerking plaatsvindt tussen de verschillende onderdelen. Er vinden dynamische processen plaats die voortdurend veranderingen teweeg brengen afhankelijke van de verschillende omstandigheden en ontwikkelingsstadia.


Omdat architectuur, net als alles, een belangrijke rol speelt in het goed laten functioneren van de mens en de wereld als organisme, dient ze dienstbaar te zijn aan mensen en de aarde, aan hun groei en ontwikkeling.


Ik heb de opleiding Architectuur gevolgd aan de Academie van Bouwkunst in Maastricht en ben als zodanig niet alleen extra gevoelig voor de omgeving, maar ook geïnteresseerd in welke invloed het werk van mijn beroepsgroep heeft op het welzijn van ons allemaal.

Vanuit deze belangstelling kwam ik in de jaren tachtig van de vorige eeuw in aanraking met de Organische Architectuur. Niet alleen de vormgeving trof me, maar ook de filosofie erachter die het fysieke, geestelijke en spirituele welzijn, de groei en ontwikkeling van mensen centraal stelt. Deze belangstelling had tot gevolg dat ik niet alleen literatuur over deze architectuurfilosofie verzamelde maar ook een groot aantal projecten in binnen- en buitenland volgde en bezocht.


Onlangs vond ik het tijd om het stapeltje literatuur over deze architectuurfilosofie nog eens te herlezen en beelden van deze architectuur te bekijken en andere aan te sporen om kennis te nemen van deze architectuurontwikkeling omdat die, naar mijn bescheiden mening, niet alleen mooi is om te zien maar ook een belangrijke rol kan spelen in de noodzakelijke ontwikkeling van onszelf en de maatschappij, in het oplossen van een groot aantel persoonlijke en maatschappelijke problemen die momenteel zichtbaar zijn, zoals de klimaatcrisis en de verstandelijking van onszelf, de verstening, verharding van ons denken en handelen, van de  despiritualisering van onze maatschappij met als gevolg het ontbreken van zingeving en dus van richting.

 

Wat heeft tot deze vernieuwende vormgeving geleid, wat houdt ze in en wat kan ze betekenen voor onze groei en ontwikkeling. Dit zijn de centrale vragen die aan de basis liggen van dit boekje dat probeert op deze vragen antwoorden te geven.


Inhoud.

 

Voorwoord.

1. Architectuur nader bekeken.

2. Het ontstaan van de organische architectuur.

3. De opgaven van de organische architectuur. 

    3.1  Bouwen met zorg voor natuur en milieu.

    3.2  Het ondersteunen van gezondheid en levensprocessen.

    3.3  Aandacht voor zintuigindrukken en belevingswaarden.

    3.4  Bouwen als sociaal proces.

Tot slot. 


Valkenburg april 2022.

© Harrie Bielders


Aantal pagina's: 112. 


Het boekje kun je bestellen via harriebielders@gmail.com onder vermelding van je naam en adres. Het boek kost €12.50 inclusief verzendkosten.                                                

Nieuwe manieren van kijken, voelen en denken: echt zien en weten.


In de opdute van april werd deze nieuwe uitgave reeds gepresenteerd. In het kader van het thema van de huidige updat 'De filosofie van het Holisme', wordt aan deze uitgave nogmaals aandacht geschonken omdat er in hoofdstuk 1 uitgebreid de filosofie van het  Holisme wordt behandeld en de waarde ervan voor het oplossen van het grote aantal problemen waarvoor we worden gesteld.


Je zou de toestand van onze huidige maatschappij kunnen vergelijken met een gemetselde bakstenen muur waarvan de voegen beginnen uit te vallen, de cement door weer en wind zijn verbindende kracht heeft verloren: een proces waardoor de muur dreigt in te storten als de voegen binnen niet al te lange tijd worden uitgekapt en opnieuw worden gevoegd met sterke voegspecie.

En als de muur instort ligt daar een hoop ongeordende bakstenen met verzande specieresten en verliezen de stenen hun zin, hun functie, namelijk deel uitmaken van een gebouw dat mensen een aangename verblijfsplek biedt.

Zoals bij de bakstenen muur is in onze maatschappij het verbindende aan het verzanden, uit elkaar aan het vallen en verliest de maatschappij haar stabiliteit en raken we als individu ontheemd en voelen ons eenzaam en verloren.


De afbrokkelende maar noodzakelijke verbondenheid vraagt om nieuwe manieren om ons met elkaar te verbinden en ons verbonden voelen ondanks de persoonlijke en groepsverschillen die er mogen zijn. Een klok kan alleen goed functioneren als elk radertje zijn juiste plekje heeft en daar goed kan functioneren. En een klok is nog maar een simpel functionerend mechanisme in vergelijking met de complexiteit van organismen zoals onze maatschappij, de natuur en de wereld als geheel.

Deze tijd vraagt om nieuwe manieren van kijken, voelen en denken. Einstein beweerde terecht dat je problemen niet kunt oplossen met dezelfde manier van denken die ze veroorzaakt heeft.

In dit boekje ga ik op zoek naar nieuwe en noodzakelijke manieren van kijken, voelen en denken, naar nieuwe manieren van ons verbonden weten en samenwerken.


Inhoud.


Voorwoord.

1. Benadering van de werkelijkheid vanuit het Holisme.

2. De mens als fysiek en spiritueel wezen.

3. Natuurlijke groei en ontwikkeling.

    Tot slot.


Valkenburg februari 2022.

© Harrie Bielders


Aantal pagina's: 89. 


Het boekje kun je bestellen via harriebielders@gmail.com onder vermelding van je naam en adres. Het boek kost €10.00 inclusief verzendkosten.


Wil je de tekst van het boekje digitaal op deze website lezen, klik dan op onderstaande knop.

Voor alle inlichtingen over alle uitgaven: ga naar 'Winkel' in het hoofdmenu of klik op onderstaande klop.

Je kunt alle afbeeldingen vergroten door erop te klikken.

Reacties en  aanbevelingen via

 harriebielders@gmail.com